Rize’de Çay Atıkları Ekonomiye Kazandırılıyor

Rize’de Sürdürülebilir Üretim Hamlesi

Rize’nin en önemli tarımsal ve ekonomik değerlerinden çay, bu kez çevreci teknolojilerle ekonomiye kazandırılıyor. Rize Belediyesi tarafından Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi’nde hayata geçirilen Mangal Kömürü ve Enerji Üretim Tesisi, çay işleme sürecinde ortaya çıkan atıkları katma değerli ürünlere dönüştürüyor. Yıllık 12 bin ton çay lifi atığını değerlendirme kapasitesiyle dikkat çeken tesis, üretim modeliyle hem döngüsel ekonomiye hem de sürdürülebilir enerji hedeflerine katkı sağlıyor.

Çay atıkları çöpe değil, üretime kazandırılıyor

Rize ekonomisinin temel taşlarından biri olan çay sektöründe, üretim ve işleme süreçleri önemli miktarda organik atık ortaya çıkarıyor. Bu atıkların çevreye yük oluşturmak yerine yeniden değerlendirilmesi amacıyla kurulan tesis, çay liflerini ekonomik değeri bulunan ürünlere dönüştürüyor.

Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tesiste uygulanan piroliz teknolojisi sayesinde çay lifleri yüksek sıcaklıkta, oksijensiz veya oksijenin çok sınırlı olduğu ortamda işleniyor. Böylece atık biyokütleden mangal kömürü, sıvı organik gübre ve sentez gazı gibi farklı çıktılar elde ediliyor.

Piroliz teknolojisiyle bir atıktan birden fazla ürün

Tesisin dikkat çeken yönlerinden biri, tek bir atık kaynağından birden fazla ekonomik ürün elde edilmesine imkân sağlaması.

Çay liflerinin işlenmesiyle ortaya çıkan ürünler, atık yönetiminin ötesinde yeni bir üretim ve gelir modeli oluşturuyor. Rize Belediyesi’nin 5 Mayıs 2025 tarihli açıklamasında tesiste mangal kömürü, sıvı gübre, Çaydalı markalı çay sirkesi ve kedi kumu üretildiği de belirtiliyor.

Üretim sırasında açığa çıkan ısının değerlendirilmesi ve enerji geri kazanımı, tesisin kaynak verimliliğini artıran diğer unsurlar arasında yer alıyor.

Yıllık 12 bin ton çay lifi değerlendirilecek

Tesisin yıllık 12 bin ton çay lifi atığını değerlendirme kapasitesi, Rize’nin çay sanayisi kaynaklı organik atıklarının ekonomiye kazandırılması bakımından önemli bir potansiyel taşıyor.

22 Ocak 2026 tarihinde gerçekleştirilen Rize İli Sıfır Atık, Çevre ve İklim Değişikliği Çalıştayı’nın sonuç raporunda, kentin yılda yaklaşık 1,4 milyon ton yaş çay işlediğine dikkat çekiliyor. Raporda çay sektörünün atık yönetimi ve kaynak verimliliği açısından stratejik öneme sahip olduğu vurgulanıyor.

Aynı raporda, çay atıklarının daha geniş ölçekte değerlendirilmesi ve mevcut geri dönüşüm altyapısının geliştirilmesi gerektiği de ifade ediliyor. Bu açıdan Kalkandere’deki tesis, yaygınlaştırılabilecek çevreci üretim modelleri arasında değerlendiriliyor.

Güneş enerjisiyle çevreci üretime destek

Tesisin sürdürülebilirlik yaklaşımı yalnızca çay atıklarının değerlendirilmesiyle sınırlı kalmıyor. Fabrikanın çatısına kurulan güneş enerji santraliyle yenilenebilir elektrik üretimine de katkı sağlanıyor.

Rize Belediyesi’nin 2023 yılında yaptığı açıklamada, çatı tipi güneş enerji sisteminin kurulu gücünün 680 kW olduğu ve yıllık 786 bin kWh elektrik üretiminin hedeflendiği belirtilmişti.

Atıklardan elde edilen enerjinin ve güneş kaynaklı elektriğin birlikte değerlendirilmesi, tesisin enerji verimliliği ve sürdürülebilir üretim hedeflerini destekliyor.

Sürdürülebilir üretimde Türkiye ikinciliği elde etti

Rize Belediyesi’nin çay liflerini ekonomiye kazandırmak amacıyla hayata geçirdiği proje, ulusal düzeyde de başarı elde etti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen 10. Verimlilik Proje Ödülleri kapsamında tesis, Sürdürülebilir Üretim Yöntemlerinde Verimlilik kategorisinde Türkiye ikincisi oldu.

5 Mayıs 2025 tarihinde Rize Belediyesi tarafından duyurulan ödül, projenin yalnızca yerel ölçekte değil, ulusal düzeyde de sürdürülebilir üretim açısından dikkat çektiğini ortaya koydu.

COP31’in sıfır atık ve döngüsel ekonomi hedefleriyle örtüşüyor

9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da düzenlenen BM COP31 İklim Zirvesi’nde iklim çözümlerinin uygulanması, atıkların azaltılması, temiz enerjiye geçiş ve sürdürülebilir ekonomik modeller önemli gündem başlıkları arasında bulunuyor.

Rize’deki çay atıklarını değerlendirme tesisi de bu hedeflerle örtüşen yerel bir uygulama olarak öne çıkıyor. Atıkların yeniden üretim sürecine dahil edilmesi, doğal kaynakların daha verimli kullanılması ve yenilenebilir enerji üretiminin desteklenmesi, iklim değişikliğiyle mücadelede yerel yönetimlerin üstlenebileceği sorumluluklara örnek oluşturuyor.

Bilimsel araştırmalar da çay atıklarının potansiyeline dikkat çekiyor

2025 yılında Journal of Environmental Management dergisinde yayımlanan bilimsel bir derleme araştırması, çay atıklarının biyokömür, kompost, enerji üretimi ve farklı endüstriyel uygulamalarda değerlendirilebileceğini ortaya koyuyor.

Araştırmada, çay atıklarından katma değerli ürün elde edilmesinin döngüsel ekonomiye katkı sağlayabileceği belirtilirken, piroliz süreçlerinde üretim verimliliği ve ekonomik sürdürülebilirliğin de dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.

Bu bilimsel yaklaşım, Rize’de hayata geçirilen tesisin çay atıklarının değerlendirilmesi bakımından taşıdığı potansiyeli destekliyor.

Rize’den sürdürülebilir geleceğe örnek yatırım

Çay, Rize için yalnızca bir tarım ürünü değil, kentin ekonomik ve kültürel kimliğinin de önemli bir parçası. Bu değerin üretim sürecinde ortaya çıkan atıklarla birlikte yeniden değerlendirilmesi, bölge ekonomisine farklı bir perspektif kazandırıyor.

Kalkandere’deki tesis, atıktan ürün, üründen ekonomik değer ve yenilenebilir enerjiden sürdürülebilir üretim anlayışını bir araya getiriyor. Rize Belediyesi’nin bu yatırımı, çay sektöründe çevre dostu teknolojilerin yaygınlaştırılması ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir çevre bırakılması açısından önemli bir adım olarak öne çıkıyor.