Pazar’ın Tarihi Soğuksu Çeşmesi İçin Koruma Çağrısı

Tarihi Çeşme İçin Dikkat Çeken Etkinlik

Pazar’da bu yıl 7’ncisi düzenlenen Kültür Sanat ve Çocuk Şenliği kapsamında, ilçenin kültürel miraslarından biri olan Soğuksu Çeşmesi için özel bir etkinlik gerçekleştirildi.

“Tarihsel Mirasımız Soğuksu Çeşmesine Sahip Çıkıyoruz” başlıklı etkinlikte katılımcılar Soğuksu Mahallesi’ndeki tarihi çeşmeye götürülerek yapının geçmişi, mimari özellikleri ve korunmasının önemi hakkında bilgilendirildi.

Pazar Kültür Sanat ve Çocuk Şenliği’nin 2026 programının 17 Ağustos’ta başladığı ve etkinliklerin meydan, mahalle ve köylerde gerçekleştirildiği duyurulmuştu.

Kemerli Yapısıyla Geçmişten İzler Taşıyor

Doğu Karadeniz’de farklı örneklerine rastlanan kemerli çeşmelerin bir örneği de Pazar’ın Soğuksu Mahallesi’nde bulunuyor.

Açık bir arazi içerisinde yer alan çeşmenin büyük bölümünün özgün yapısını koruyarak günümüze kadar ulaşması, yapıyı ilçenin önemli tarihi değerlerinden biri haline getiriyor.

Bölgedeki çeşmelerin geçmişine ilişkin araştırmalar da Soğuksu Mahallesi’nin Pazar ilçesinin tarihi yerleşimlerinden biri olduğunu ortaya koyuyor. Akademik bir çalışmada, Pazar’ın Soğuksu Mahallesi’nde geçmişte bir ilkokulun bulunduğu da kayıt altına alınmış durumda.

“1850’lerden Sonra Yaygınlaşmaya Başladı”

Etkinlikte konuşan araştırmacı ve tarih öğretmeni Hatice Nebioğlu, Karadeniz’deki kemerli çeşme örneklerinin özellikle 1850’lerden sonra görülmeye başladığını belirtti.

Nebioğlu, Rize, Trabzon ve Artvin’de benzer mimari özelliklere sahip çeşmeler bulunduğunu ifade ederek Soğuksu Çeşmesi’nin de bu gelenek içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.

Çeşmenin alt bölümünde suyun toplandığı yalak, yanlarda sütunlar ve ortada gövde bulunduğunu anlatan Nebioğlu, gövdenin merkezindeki “ayn alık” bölümünde suyun çıktığı lüle kısmının yer aldığını aktardı.

Andesit Karataştan İnşa Edilmiş

Tarihi çeşmenin mimari özelliklerine de dikkat çeken Nebioğlu, yapının andesit karataş kullanılarak kesme usulüyle inşa edildiğini belirtti.

Çeşmenin üst bölümünde sütunları birbirine bağlayan silme kısmı, bunun üzerinde ise kemer taşının bulunduğu ifade edildi.

Bu özellikleriyle Soğuksu Çeşmesi, yalnızca geçmişten kalan bir su yapısı değil, aynı zamanda bölgenin geleneksel taş işçiliğini yansıtan mimari bir eser niteliği taşıyor.

Denizcilerin Su İhtiyacını Karşılamış Olabilir

Soğuksu Çeşmesi’nin konumu da tarihsel açıdan dikkat çekiyor.

Pazar’ın doğal liman özelliğine sahip olması nedeniyle çeşmenin geçmişte bölgede yaşayanların yanı sıra denizciler ve balıkçıların su ihtiyacını karşılamış olabileceği değerlendiriliyor.

Bu yönüyle çeşmenin yalnızca mimari değil, ilçenin geçmişteki sosyal ve ekonomik yaşamına ilişkin de önemli izler taşıdığı belirtiliyor.

Benzer Örnekler Karadeniz’de Bulunuyor

Karadeniz’in farklı ilçelerinde tarihi kemerli çeşmelere rastlanıyor. Etkinlikte de Pazar’daki yapının Çayeli Kesmetaş Mahallesi’nde bulunan benzer bir çeşmeyle mimari açıdan karşılaştırılabileceği ifade edildi.

Bölgedeki tarihi çeşmeler, geçmişte yerleşimlerin su ihtiyacının karşılanmasında önemli rol oynarken bugün aynı zamanda kültürel miras niteliği taşıyor.

“Tescil Edilerek Koruma Altına Alınsın”

Pazar Kent Meclisi Kent Mimarisi ve Kentsel Planlama Çalışma Grubu, tarihi çeşmenin korunması için yetkililere çağrıda bulunuyor.

Çeşmenin tarihsel geçmişinin ortaya çıkarılması, araştırma ve envanter çalışmasının hazırlanması ve ardından Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kuruluna tescil başvurusu yapılması isteniyor.

Gelecek Nesillere Aktarılması Hedefleniyor

Bugün önemli ölçüde özgünlüğünü koruyarak ayakta kalan Soğuksu Çeşmesi’nin kaderine terk edilmemesi gerektiğine dikkat çekiliyor.

Yerel yönetim, kültür kuruluşları ve ilgili koruma birimlerinin iş birliğiyle yapılacak araştırma, belgeleme ve tescil çalışmalarının ardından çeşmenin restore edilerek daha görünür hale getirilmesi hedefleniyor.