Rize’in Nefes Alan Kumaşı
Rize’in köklü el sanatlarından biri olan Rize Bezi, yörede “feretiko” adıyla bilinen geleneksel bir dokuma türüdür. Geçmişte bölgede yaygın olarak yetiştirilen kenevir bitkisinden elde edilen iplikle dokunan bu özel kumaş, dayanıklılığı ve teri hızla emip kurutma özelliği sayesinde özellikle iç giyim ve gündelik kullanım ürünlerinde tercih edilirdi.
Kenevirden Tezgâha Uzanan Yolculuk
Rize’de uzun yıllar boyunca kenevir tarımı önemli bir geçim kaynağıydı. Lifleri ayrıştırılan kenevir, el eğirmesi yöntemiyle ipliğe dönüştürülür; ardından ahşap el tezgâhlarında dokunarak bez haline getirilirdi. Havsız (tüy bırakmayan) yapısı ve doğal lif özelliği sayesinde sağlıklı bir tekstil ürünü olarak öne çıkan Rize Bezi, Osmanlı döneminde ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında yurt içi ve yurt dışında alıcı bulmuştur.
Cumhuriyet döneminde çay tarımının yaygınlaşması ve tekstil sektöründe pamuk ipliğinin ağırlık kazanmasıyla birlikte kenevir üretimi azalmış, bu durum Rize Bezi dokumacılığını da etkilemiştir. Zamanla pamuk ipliğiyle dokunan ürünler artmış; peştamal, peçete ve çeşitli ev tekstili ürünleri üretilmeye başlanmıştır. Dağ köylerinden temin edilen yün ipliğiyle dokunan “şal” adı verilen kaba kumaşlar da geçmişte yöresel kullanım alanına sahipti.
-
Doğal ve nefes alabilen yapı
-
Dayanıklı ve uzun ömürlü kullanım
-
Nem emici özellik
-
Terletmeyen ve cilt dostu dokuma
-
Geleneksel el tezgâhı üretim tekniği
Günümüzde Rize Bezi üretimi sınırlı sayıda atölyede sürdürülmekte, aynı zamanda halk eğitim merkezlerinde açılan kurslarla bu kültürel miras yaşatılmaya çalışılmaktadır. Modern tasarımlarla harmanlanan feretiko; gömlek, elbise, şal, masa örtüsü ve dekoratif tekstil ürünlerinde yeniden popülerlik kazanmıştır.
Desenlerde genellikle Karadeniz’e özgü yerel motifler kullanılırken, doğal dokusunu koruyan üretim anlayışı ön planda tutulmaktadır. Coğrafi ve kültürel kimliğin önemli bir parçası olan Rize Bezi, sürdürülebilir ve doğal tekstil arayışında olanlar için de alternatif bir seçenek olarak öne çıkmaktadır.
Rize Bezi dokumacılığı, geçmişin üretim geleneğini günümüz tasarım anlayışıyla birleştirerek Karadeniz’in kültürel hafızasını geleceğe taşımaya devam ediyor.
Feretiko’nun hala yaşatılıyor olması çok sevindirici. Kültürel mirasımıza sahip çıkılması gerektiğini düşünüyorum, emeği geçenlere teşekkürler.
Rize seyahatimde mutlaka bir atölyeyi ziyaret edip bu tezgahları yakından görmek istiyorum. Çok bilgilendirici bir yazı olmuş.
Yaz aylarında feretiko gömlek giymek gerçekten büyük rahatlık. Terletmiyor ve cildin nefes almasını sağlıyor, herkese tavsiye ederim.
Anneannemin çeyizinden kalan feretiko örtüler hala sapa sağlam duruyor. Gerçekten anlatıldığı kadar dayanıklı ve kaliteli bir dokuma.
Modern tasarımlarla birleşince bu kumaşın dünya markası olma potansiyeli çok yüksek. Geleneksel motiflerin korunması harika bir detay.
Yazıda pamuk ipliği de kullanıldığı söylenmiş. Gerçek kenevir feretiko ile pamuk karışımlı olanı dokunarak ayırt edebilir miyiz?
Rize bezini internet üzerinden güvenle satın alabileceğimiz bir platform var mı? Fiyatları günümüzde ne civarda seyrediyor?
Eskiden her evde dokuma tezgahı varmış ama şimdi sadece kurslarda kaldı. Keşke kenevir üretimi bölgede yeniden eski günlerine dönse.
Halk eğitim merkezlerinin bu sanatı yaşatma çabası takdire şayan. Sürdürülebilir tekstil için Rize Bezi gibi doğal lifler geleceğimizdir.
Bu kumaştan yapılan gömlekler yıkandığında çok çekme yapar mı? Kullanımı ve bakımı hakkında daha fazla bilgi verebilir misiniz?
Geçen sene Rize ziyaretimde kendime bir feretiko gömlek almıştım, dokusu gerçekten çok farklı ve şık duruyor. Modern tasarımlarla birleşince günlük hayatta da rahatlıkla kullanılabiliyor.
Geleneksel yöntemlerle üretimin maliyeti çok yüksek olduğu için fiyatlar biraz el yakıyor. Daha uygun fiyatlı ve seri üretim olan kumaşlara göre dayanıklılık farkı tam olarak nedir?
Şu an piyasada satılanların çoğu pamuk karışımlı mı yoksa hala %100 kenevir ipliği kullanılıyor mu? Orijinal feretiko dokusunu ayırt etmek için nelere dikkat etmeliyiz?
Eskiden her evde dokunurmuş ama şimdi gerçek el tezgahı ürünlerini bulmak oldukça zorlaştı. Makale çok bilgilendirici olmuş, emeğinize sağlık.
Gerçekten çok sağlıklı bir kumaş, özellikle yaz aylarında terletmemesi harika bir özellik. Kültürel mirasımızın bu şekilde yaşatılması ve tanıtılması çok sevindirici.